text=#000000
bg=#ffffff
alpha=0.5
margin = 150


Hier leerde ik kritisch analyseren

Ze is, na Loek Hermans, de tweede minister van Onderwijs met een achtergrond als Nijmeegs bestuurskundige en ze kijkt met veel plezier terug op haar studie en de stad. Maar het was wel een samenloop van omstandigheden die Ingrid van Engelshoven naar de toen nog Katholieke Universiteit bracht.

Afkomstig uit een bèta-familie lag het voor de hand om, net als haar broer, ingenieur te worden, maar haar ambitie lag bij de diplomatie of bij internationale samenwerking – en dus lag politicologie meer voor de hand. ‘De vraag was alleen wáár, want ik ben opgegroeid in België en ging daar naar de middelbare school. Eigenlijk wilde ik het liefst in Leuven gaan studeren. Maar ja, in de opleiding daar werd je vooral opgeleid voor een baan bij de Belgische overheid, en als niet-Belg stond ik dan meteen op een flinke achterstand. Ik moest dus kiezen tussen het opgeven van mijn Nederlandse nationaliteit óf gaan studeren in Nederland. Het werd het laatste, want het opgeven van mijn nationaliteit vond ik wel een dingetje.’ En het werd Nijmegen, want ‘de stap om boven de rivieren te gaan studeren was wel wat groot’.

Ik ben ook een paar keer flink op mijn bek gegaan en heb daar enorm veel van geleerd

Inspirerende docenten Al studerend kwam de diplomatieke ambitie steeds verder op de achtergrond. ‘Ik voelde steeds meer verbondenheid met Nederlandse politiek en bestuur, zeker toen ik actief werd binnen D66 als afdelingsvoorzitter in Nijmegen. Maar ik vond het wel moeilijk om te kiezen’. Terugkijkend onderstreept ze de impact die het boek Essence of Decision op haar had. Van Engelshoven: ‘Een geweldig boek, dat ik nog altijd heb, dat de Cubaanse rakettencrisis op verschillende manieren benadert en dat me heeft geleerd dat politieke problemen altijd meerdere kanten hebben. Ook een studie over de besluitvorming rondom de Westerschelde was zo’n boek dat heel erg die verschillende manieren om ergens naar te kijken laat zien, iets dat erg past bij mijn manier van politiek bedrijven. Een derde boek dat nog altijd scherp op mijn netvlies staat en dat ik zelfs nog weleens opensla is Logic. Een briljant boek, maar dat had ook veel met de docent van doen.

Grahame Lock (destijds hoogleraar Politieke Theorie) vond ik toch wel de meest inspirerende docent die op de opleiding rondliep. Hij bracht heel veel praktijk in zijn colleges, door hem ging je anders de krant lezen. Hij liet zien hoe anders een journalist van de Volkskrant of van de Telegraaf werkt. Maar hij leerde je ook kritisch kijken naar wat je zelf schreef.’ Een andere docent die grote indruk op haar maakte was Leon Wecke, ook zo’n kritische denker. Het belangrijkste dat Van Engelshoven leerde in haar opleiding was dan ook kritisch analyseren, van problemen en van situaties. Én, ook niet onbelangrijk voor een politica, hoe je processen kunt beïnvloeden en bijsturen, ‘al is dat als minister op een departement ook weer niet zo heel moeilijk’.

Bestuurs- en beleidswetenschappen Van Engelshoven behoorde tot de eerste lichting bestuurs- en beleidswetenschappers. Toen ze begon met studeren, in 1984, maakte Bestuurskunde nog deel uit van Politicologie en dus van Sociale Wetenschappen, maar halverwege haar studie vond een splitsing plaats. Ze studeerde daarom niet af als politicoloog, maar als bestuur- en beleidswetenschapper. ‘Dat gaf af en toe wel een echt pioniersgevoel, want het was niet altijd even goed georganiseerd in het begin’. Van Engelshoven maakte ook de verhuizing mee van het monumentale pand Stella Maris aan de Van Schaeck Mathonsingel in Nijmegen naar de Thomas van Aquinostraat: ‘En ach, dat gaat ook al weer verdwijnen. Ik was laatst in Nijmegen en zag dat de campus wel heel erg veranderd is de laatste tijd.’

Politieke carrière De combinatie van haar studie en politieke activiteiten brachten haar naar Den Haag, waar ze na haar afstuderen beleidsmedewerker werd bij de D66-fractie. Na wat ambtelijke omzwervingen begon haar politieke carrière in 2010 met een wethouderschap van Onderwijs in Den Haag. Daar beleefde ze in 2014 het hoogtepunt van haar loopbaan tot nu toe: het verslaan van de PVV, waarmee haar partij met haar als lijsttrekker tot op het laatst in een nek-aan-nek race leek verwikkeld: ‘het moment van de uitslag blijft me altijd bij’. Niet alleen werd de PVV ruim verslagen, D66 werd ook nog eens de grootste partij in de hofstad.

Begroting van 36 miljard En nu is ze dus minister van Onderwijs, wat toch heel iets anders is dan wethouder van Onderwijs in een grote stad. ‘Het mechanisme van besluiten is wel hetzelfde, maar er zitten een paar hele grote verschillen in. Ik heb bijvoorbeeld een begroting van 36 miljard’, zegt ze met iets wat lijkt op verbazing in haar stem. ‘Maar dat is vooral een verandering in schaal. Grotere veranderingen zijn de mate waarin je als minister onder het vergrootglas ligt. Iedereen kent je en vindt wat van wat je doet, en álles wat je doet krijgt wel érgens aandacht. Als wethouder ben je veel anoniemer. De impact van de besluiten die ik hier neem is ook vele malen groter. Als minister ga ik over de wettelijke kaders. Dat is een grote verantwoordelijkheid, maar dat maakt het ook juist boeiend. Het gáát echt ergens over.’ Het gaat bijvoorbeeld over de universiteiten. Van Engelshoven: ‘Ik ben blij dat we 450 miljoen extra hebben voor wetenschappelijk onderzoek. Belangrijkste daarbij is voor mij de versterking van fundamenteel onderzoek.

Ik vind het verontrustend hoe de private investeringen in fundamenteel onderzoek teruglopen, want zonder investeringen komt er geen nieuwe Nobelprijswinnaar zoals Ben Feringa!’ Ook over de internationalisering van het hoger onderwijs heeft de minister een mening. Indachtig haar in Nijmegen opgelopen voorliefde voor genuanceerd analyseren mist ze de nuance in de discussie over Engels als voertaal in het onderwijs: ‘Dat ligt niet zo zwart-wit. Engels kan heel functioneel zijn in een opleiding – als deze opleidt tot een internationale carrière. Zo niet, dan is het veel zinvoller om voor Nederlands te kiezen.’ Ze is kritisch ten opzichte van de grote aantallen buitenlandse studenten: ‘Universiteiten die alleen om hun studentenaantallen op te krikken om voldoende middelen uit de ruif te halen buitenlandse studenten werven, zijn niet in het belang van de kwaliteit van het onderwijs bezig.’

Actief naast je studie Het zal niet verbazen dat Van Engelshoven studenten aanraadt om vooral ook dingen naast hun opleiding te doen: ‘Mij heeft het enorm geholpen dat ik naast mijn studie politiek actief werd, en zo zijn er heel veel dingen te bedenken die je aantrekkelijk maken voor de arbeidsmarkt.’ Ze waarschuwt studenten om uit te kijken voor het blokkeren van mogelijkheden: ‘Er zijn nog altijd heel veel vrouwen die voor deeltijdwerk kiezen na hun studie. Daarmee maak je het jezelf heel moeilijk later…’ En ze heeft nog een tip: wees niet bang om eens flink op je bek te gaan. ‘Ik ben ook een paar keer flink op mijn bek gegaan en heb daar enorm veel van geleerd. Zo’n ervaring gun ik iedereen!’/PvdH


Minister Van Engelshoven (OCW)
Ingrid van Engelshoven op LinkedIn